Maarten van Rossem schrijft per aflevering een column. Lees hier over zijn ervaringen en belevenissen tijdens de opnames.
Aflevering 1
7 januari 2010 - Deze serie van zes afleveringen gaat over het Nederlandse cultuurlandschap. Dat is het landschap dat valt te beschouwen als een een co-productie van mens en natuur. De menselijke interventie had en heeft de agrarische exploitatie ten doel. Afgezien van delen van het Waddengebied, is al het Nederlandse landschap mensenwerk. Het allerlaatste restantje oerbos werd in Nederland in de late negentiende eeuw bij Apeldoorn omgehakt. Zandverstuivingen bijvoorbeeld, op het eerste gezicht bij uitstek natuurlijk, haast onmenselijk wild landschap, zijn het gevolg van overbegrazing op armelijke grond in de late Middeleeuwen. Juist omdat cultuurlandschap mensenwerk is, behoeft het permanent onderhoud. Wordt het niet onderhouden dan verdwijnt het. De noodzaak cultuurlandschap te onderhouden en het geld dat daar voor nodig is, vormen vaste thema’s in alle afleveringen.
Aflevering 2
14 januari 2010- Het is wellicht passend dat de eerste aflevering van start ging aan de kust van Texel, deels nog echt natuurlijk landschap, om vervolgens resoluut de steven te wenden naar het cultuurlandschap. Texel is prachtig, maar mij welbekend omdat ik er al een leven lang driemaal per jaar met vacantie ga. Nieuw was voor mij het wijdse groene landschap van Noord-Friesland en Noord-Groningen, waar men een oude pastorie kan kopen voor een bedrag waarvoor in Utrecht nog geen matig geoutilleerd kippenhok kan worden aangeschaft. Dat het huidige aanzicht van de terpen en wierden, die als een klont uit het vlakke landschap steken het gevolg is van afgraving, was ook nieuw voor mij. Terwijl het in heel Nederland mooi weer was, regende het merkwaardig genoeg de hele dag in het Drentse Anloo.
Aflevering 3
21 januari 2010 - Het Veluwe-massief is een product van de een na laatste ijstijd. Wie zich realiseert dat een groot deel van Nederland de sporen van de laatste twee ijstijden vertoont en zich vervolgens met een lichte schok beseft dat de onvermijdelijke volgende ijstijd waarschijnlijk een deel van Nederland opnieuw met een reusachtig ijspakket zal bedekken, weet onmiddellijk zeker dat de NCRV moreel wel verplicht is een mooie documentaire serie over de ijstijden te maken. Het Kootwijkerzand biedt de Nederlander, die overal in het vaderland wel een kerktorentje of ANWB-bord ziet, heel even de opwindende illusie dat er in Nederland gebieden zijn waar je echt kunt verdwalen. Als ze hier nu eens wolven los lieten, dan werd het echt spannend!
Aflevering 4
28 januari 2010 - Achter het huis van Hans en Grietje, dat echt blijkt te bestaan in Beek-Ubbergen, ligt het Madurodam van het Nederlandse cultuurlandschap, een charmante schepping van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, die een systematische campagne voert om de attracties van het traditionele Nederlandse cultuurlandschap te behouden. Deze vereniging speelde ook een belangrijke rol bij de realisatie van deze serie. In de vierde aflevering ook twee zaken die sterk inwerkten op mijn romantische gemoed. Ten eerste de oudste boom van Nederland, een indrukwekkende linde bij Sambeek, waarschijnlijk zo’n vijfhonderd jaar oud, ouder dus dan de Nederlandse natie. Fort Hazepoot, onderdeel van een mislukt Spaans megaproject, is zo zonderling dat iedereen het maar zelf moet gaan bekijken. Het is in ieder geval het raarste monument van de Tachtigjarige Oorlog.
Aflevering 5
4 februari 2010 - In deze vijfde aflevering Zuid-Limburg, dat ik niet kende en dat veel mooier was dan ik had gedacht. In deze aflevering sta ik op een goed moment op een verlaten vijfsprong bij een wat somber monumentje. De verlatenheid is hier deel van de schone schijn van televisiedocumentaires. De kijker zal het nauwelijks geloven, maar het heeft ons daar anderhalf uur gekost om een kort commentaartje op te nemen. Elke paar seconden verscheen er een nieuwe zeer luidruchtige motorfiets, soms zelfs hele zwermen, die elke conversatie onmogelijk maakten. Eigenlijk is vrijwel overal in Nederland sprake van permanente geluidsoverlast. Zo waren er in de groene verlatenheid van het terpen- en wierdenlandschap steeds straaljagers te horen, gevolg van het feit dat sommige Nederlandse politici zich ook na twintig jaar niet schijnen te realiseren dat de Koude Oorlog is afgelopen.
Aflevering 6
11 februari 2010 - In de laatste aflevering komt een kwestie aan de orde, die laat zien hoe lastig het zal zijn om alle Nederlandse cultuurlandschappen te behouden. Het veengebied in West-Nederland dat bemalen moet worden om geschikt te zijn voor weidegrond, klinkt door die bemaling steeds verder in. Het zakt in een werkelijk formidabel tempo. Volgens deskundigen zouden we moeten stoppen met bemaling. Wat dan? Moeten we van alle veengebieden in West-Nederland weer grote moerassen maken? Dat soort lastige vragen speelt bij alle landschapsconservering. Wat willen we conserveren? Het landschap van nu, het landschap van honderd jaar geleden? Of het landschap dat de mens hier aantrof toen hij voor het eerst deze streken bezocht? Dan moeten we Gods water weer over Gods akkers laten lopen.
